مادر عزیز است و زبان مادري پاره اي از بودن مادر است. يكي از متفكران غربي چه زيبا گفته است: «پشت كردن به زبان مادري كمتر از پشت كردن به مادر نيست». زبان مادري همزاد بشر است. در اين زبان زلالي صداي مادر، مهر مادري، آرزوها و روياها، عشق ها و تلخ كامي هاي روزگار در هم گره خورده است. زبان مادري يادگار لالايي و گهواره جنباني و قصه گويي هاي بلند نيمه شب مادر است. يادآور كودكي، يادآور روزهاي رفته، روزهاي فراموش ناشدني لبخند پر مهر مادر. غربت زبان مادري در ايران رنجي روح آزار است. زبان مادري بخشي از هويت ماست، انكار زبان مادري پنهان نمودن بخشي از هستي انسان است و اين كتمان خويش و هويت خود باعث بروز نوعي بحران هويت، تضاد و تعارض دروني در وجود فرد خواهد شد. گريز از زبان مادري همچون نشستن بر قايق سرگردان در دريايي توفاني است كه بي هيچ هدفي از ساحل فاصله گرفته است.

زبان مادري يا زبان اول امروزه سخت و مورد توجه قرار گرفته است. يونسكو روز دوم اسفند (٢١ فوريه) را روز جهاني زبان مادري نام گذاري كرده است. مديركل يونسكو در پيامي به مناسبت اين روز پيشنهاد كرده، زبان هاي مادري بايد از همان ابتدايي ترين سن در نظام هاي آموزشي مورد عنايت قرار گيرد.

كشور عزيز ما ايران كه خاستگاه اقوام و فرهنگ هاي متعددي است از ديرباز خانه اي پرطراوت براي همه اقوام بوده است و در كشور ما زبان بيش از نيمي از مردم ايران زباني غير از فارسي است و اين سبب انباشت مطالبات معقول قوميت ها گرديده است. قوميت هاي ايران سخت به دنبال تحقق اصل ١٥ قانون اساسي هستند و برآورده شدن اين اصل زيربناي حفظ زبان مادري است.

توجه نكردن به اين اصل سبب بي اعتمادي مردم نوار مرزي كه داراي تعلقات خاص زباني، فرهنگي و نژادي در آن سوي مرزها هستند شده است و از طرفي سبب روي آوري به فرهنگ هاي بيگانه و از خودگريز شده است. بايد بپذيريم كه تنوع زباني و فرهنگي در نهايت با روري و غناي فرهنگ ملي ماست چيزي كه بيشتر كشورهاي جهان آن را پذيرفته اند و آموزش به زبان مادري را در كنار زبان ملي، تكيه گاهي براي عمق بخشيدن به آموخته هاي فراگيران مي دانند. در كشور دانمارك شهرداري ها بايد كلاس هاي تدريس زبان مادري را علاوه بر دانش آموزان اهل كشورهاي اتحاديه اروپا براي شاگردان اهل كشورهاي ديگر نيز ترتيب دهند. در كشور سوئد نيز تدريس زبان مادري برطبق يك برنامه آموزشي معين كه از سوي اداره آموزش سوئد تعيين شده صورت مي گيرد. در هندوستان حدود ٨٠ زبان در پايه هاي مختلف تحصيلي به كار مي روند.

كشور چين يكي از موفق ترين كشورها در اين زمينه است و سنگاپور نمونه موفق ديگري است كه با داشتن ٤ زبان رسمي در ميان گروه هاي فرهنگي، با هيچ مشكلي روبه رو نيست. بلژيك يك كشور ٣ زبانه است و سوئيس با ٤ زبان رسمي موفقيت هاي بيشتري داشته است. در اروپا فقط ايسلند و پرتغال كشورهاي تك زبانه هستند. روي آوري به حفظ و آموزش به زبان مادري نه تنها باعث حفظ هويت فرد مي شود بلكه كودكان چند زبانه در مقايسه با همسالان خود از موقعيت علمي بهتري نيز برخوردار بوده اند. آزمايشي كه چندي قبل در انگلستان برروي مغز افراد ٢ زبانه صورت گرفت نشان داد كه افراد ٢ زبانه از قواي مغزي بيشتري نسبت به افراد تك زبانه برخوردارند. اين مسئله به خصوص در افرادي كه زبان دوم را در كودكي آموخته بودند چشمگير بوده است.

از نظر روان شناسي آموزش به زبان مادري سبب درك بهتر مطلب مي شود و پيشرفت شناختي دانش آموز را تحت تاثير قرار مي دهد. دانشمندان در پي مطالعات تازه نتيجه گيري كرده اند كه آموختن ساير زبان ها ماده خاكستري مغز را كه مسئول پردازش اطلاعات است تقويت مي كند. درست همان گونه كه ورزش عضلات را تقويت مي كند. مطالعات انجام شده در مكزيك نشان مي دهد كه ٢زبانگي سبب افزايش پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مي گردد. در اين مطالعه ١٩٥٢ دانش آموز مكزيكي و ١١٣١ دانش آموز آسيايي پايه سوم راهنمايي مورد بررسي قرار گرفتند.

نتايج نشان داد كه زبان محاوره اي خانواده بيشترين ارتباط را با عملكرد تحصيلي دانش آموزان مكزيكي داشت. امروزه بسياري از والدين با وجود داشتن زباني غيرفارسي در محيط خانواده، فرزندان را تك زبانه مي آورند و توجيه شان تقويت زبان فارسي آن ها و پيشرفت تحصيلي فرزندان شان است در حالي كه او را به درخت تك ريشه اي بدل كرده اند كه با هر تندبادي بر بي هويتي خويش خواهد لرزيد.

آموزش به زبان مادري نيز كه تاكنون در آموزش و پرورش مورد غفلت مسئولان قرار گرفته است ضرورتي غيرقابل انكار است كه بايد دولتمردان در چارچوب قانون اساسي حقوق قوميت ها را محترم بشمارند تا فرزندان آنان نيز ايران را خانه خود بدانند و با حفظ زبان مادري و آموزش به اين زبان در كنار زبان ملي، عشق و دلدادگي به مادر و عطوفت هاي شيرين او را هجي كنند و احساس بيگانگي ميان فرزند و والدين كمتر شود كه در اين ميان نهادهاي فرهنگي خصوصا نشريات و صدا و سيما مي توانند در حفظ و گسترش و تعميق زبان مادري و ايجاد بستر مناسب براي آموزش به زبان مادري موثر باشند.

منبع