زندگینامه ی ذاکـر اردبیلی

 

 همایش بزرگداشت استاد میرزا ستار ذاکر اردبیلی

 در نیمه دوم فروردین 1392

اردبیل فردا : مرحوم میرزا ستّار ذاکر اردبیلی (ذاکر الحسین) حدوداً سال 1260 هجری شمسی در کوچه ی عبدالله شاه ؛ که یکی از محلّات قدیمی اردبیل و از شعبات محلّه ی پیر عبدالملک (ره) می باشد و به گواهی تاریخ ، تأسیس آن به دورانِ ناصرالدَین شاه قاجار مربوط میشود ، دیده به جهان گشود . حوالی 8 سالگی به همراه والدین خویش به شهر قُبا (یکی از شهرهای کشور آذربایجان) سفر کرده ، حدود 20 سال در آن دیار زندگی میکند .

 

ادامه نوشته

فرهاد و آیرێلێق ماهنێ‌سێ

 

استاد سلیمی - همسر - استاد رجب ابراهیمی

رجب ابراهیمی (ر.الف.فرهاد) آذربایجانین تانێنمێش شاعیری‌دیر. اوْ 1314-نجی ایلین آبان آیێ‌نێن 15-نده اردبیلین یۆرتچی ماحالێ‌نین «کوْرابازلێ» کندیدنده آنادان اوْلۇب، 10 یاشێندا ایکه‌ن عایله‌سی ایله بیرلیکده تئهرانا کؤچمۆشله‌ر.

فرهاد تئهراندا یاشارکن، اوْ دؤورۆن قێزغێن ایجتیماعی مۆباریزه‌سی‌نین جانلێ شاهێدێ اوْلاراق عئینی حالدا ریضاشاه رئژیمی‌نین قالێق‌لارێ‌نێن آذربایجانلێ‌لارێن میللی وارلێغێنێ لاغا قوْیانلارێن چیرکین عمل‌لری اوْندا وطن و ائل محبّتینی  داها گۆج‌لندیریر و بو جۆر یاراماز آدام‌لارێن سیماسینی، پیس نییت‌لی، بد عمل‌لی آدام‌لارێ یازدێغێ طنز شئعرلری ایله گۆلۆش آتشینه تۇتۇر.

فرهادین اوْ دؤور مۆهۆم فعالییت‌لریندن بیری ده مرحوم بسته‌کاریمیز اوستاد علی سلیمی ایله ایران رادیوسوندا لیش‌بیرلییی آپارماسێ‌دێر. اوْ ساده دیلده ماهنێلار یازێر و اوستاد سلیمی ایسه اوْنلارا آهنگ بسته‌له‌ییر و رادیوْدان یایێلێر. فرهادێن اۆره‌یینده‌ن قوْپان سئوگی نغمه‌لی «آیرێلێق» ماهنێ‌سێ دیل‌لر ازبری‌دیر. اوْ ماهنێ‌نێن، ماراقلێ یارانما و یایێلما تاریخی وار. فرهاد سئوگی نغمه‌سی قوْشۇر، اوستاد علی سلیمی بسته‌سینی یازێر وارتوش خانێم اوْنۇ اوْخۇیۇر، ایرانا سفر ائده‌ن آذربایجانێن دونیا شؤهرتلی مۆغنّی‌سی رشید بئهبودوْو ماهنێ‌نێ بیه‌نیر و اوْنۇ اؤزۆ ایله اوْتایا آپارێر. ایکینجی دؤنه قایێدارکن آیرێلێق ماهنێ‌سێ رشید بئهبودوْوون ایفاسێندا اؤلمه‌ز بیر خالق نغمه‌سی کیمی سسله‌نیر. و ایل‌لر بوْیۇدۇر کی، بۇ ماهنێ دیل‌لردن دۆشمۆر. اوْنۇ بیر چوْخ مۆغنّی‌لر ده دؤنه-دؤنه ایفا ائدیر.

فرهاد، اینقیلاب‌دان قاباق اؤز دوْغما یۇردونا سوْنسۇز محبتّی سایه‌سینده، آتا-بابا کندلرینده (کوْزابالێ) مۆعاصیر اۆسلوبدا بینا تیکدیریر . ائله‌جه ده کند آبادانلێق ایش‌لرینده یاخێندان ایشتیراک ائدیر. اوْنۇن رهبرلییی ایله کنده آسفالت یوْلۇ، ائلئکتیریک ایشێق، مۆعاصیر اۆصولو ایله لۆله‌کئش‌لیک، مدرسه‌لر و ... ایشلر باش تۇتور. ...

فرهاد اینقیلاب‌دان سوْنرا یارانان آذربایجان شاعیرلر و یازێچێ‌لار جمعییتی‌نین ایداره هئییتی‌نین عۆضوۆ کیمی دیلیمیزین، ادبییاتێمێزێن اوْغرۇندا یوْرۇلمادان چالێشێر. «گۆنش» مجله‌سی‌نین یایێلماسێندا چوْخلۇ امک صرف ائدیر. آرزو ائدیریک کی فرهادێن یارتدێغێ اثرلرده اوْنۇن ایجرایی ایش‌لری کیمی ایشیق اۆزۆ گؤرسۆن. اوْنا اۇزۇن عؤمۆر و یارادێجێ‌لێق حیات آرزولایێرێق.

 

 

آیرێلێق ماهنێ‌سێ

 

گئجه‌لر فیکریندن یاتا بیلمــیره‌م

بۇ فیکری باشێمدان آتا بیلمیره‌م

نئینه‌ییم کی سنه چاتا بیلمیره‌م

آیرێلێق - آیرێلێق آمـــان آیرێلێق

هر بیر دردن اوْلار یامـان آیرێلێق

 

اۇزۇندور هیجریندن قارا گئجه‌لر

بیلمیره‌م من گئدیم هارا گئجه‌لر

وۇروبــــدور قلبیمه یارا گئجه‌لـر

آیرێلێق - آیرێلێق آمـــان آیرێلێق

هر بیر دردن اولار یامـــان آیرێلێق

 

منبع: آذری فصلنامه‌سی، شماره 6- صص 122-123

 

بو دا شئعرین آردی:

 

یادیما دوشنده آلا گوزلرین

گویده اولدوزلاردان آلام خبرین

نئیله ییم کسیبدیر مندن نظرین

                                آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                                   هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

آیریلیق دردینی چکمه ین بیلمز

یاردان آیری دوشن گوز یاشین سیلمز

دئییرلر اینتظار خسته سی اولمز

                              آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                           هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

نئجه کی ائلیمدن آیری دوشندن

سورار بیربیرینی گوروب بیلندن

حسرتله سیزلار یار داییم بو غمدن

                              آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                             هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

ایل لردی اوزاقام آرخام ائلیم دن

بلبلم دوشموشم آیری گولوم دن

جور ایله آییریب شیرین دلیم دن

                                  آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                              هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

اوولوبدور بیگانه یاریم_ یولداشیم

غریبه ساییلیر سئوگیم – سیرداشیم

بوجاوان چاقیمدا آغاردیب باشیم

                                آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                            هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

منی آغلاداندان گولوش ایسته رم

آیری دوشنیمله گوروش ایسته رم

حصاری ییخماقا یوروش ایسته رم

                              آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                             هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

سئوگیلیک اولوبدور شانی فرهادین

سئوگی سی هاردادیر ،هانی فرهادین

دییه ره ک چیخاجاق جانی فرهادین

                             آیریلیق، آیریلیق ، آمان آیریلیق

                           هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

 

منابع :

سایت صدا و سیمای اردبیل و سایت ویکی پدیا و وبلاگ یولداش

 

بیر نئچه آدلیم تورک مرثیه شاعیری

 

استاد بیضای اردبیلی

 

 استاد انور اردبیلی

 

استاد منزوی

 

 تاج الشعرا یحیوی

 

حاجی صدیف بختیاری

 

حاجی ناصر آزاد

 

عاصم صالح

 

غلام عسگر عاصم کفاش

 

یداله منعم

 

 میرزا مضطر اردبیلی

 

غمگین الحسینی

مرحوم استاد بیضای اردبیلی

مرحوم استاد بیضای اردبیلی :

بیضای اردبیلی در سال 1268 ه.ق برابر با 1226 شمسی در محله سلیمانشاه کوچه اسماعیل بیگ قدیم ( خیلبان بیضای کنونی ) پا به عرصه حیات نهاد خانه وی تا این اواخر پا برجا و به بیضاء حیاتی معروف بوده است .

از وقایع دوران کودکی و نوجوانی او اطلاعات دقیقی در دست نیست . والدینش چه کسانی بودند ؟ معلمین و استادانی که در تربیت او همت گمارده اند کیانند ؟ در چه سالی ازدواج کرده یا چه حوادثی در مسیر زندگی بر او گذشته است ، همه و همه برای ما مجهول است .

با مروری کوتاه به مجموعه آثاری که از وی بدست آمده می توان ادعا کرد که بیضاء در تفسیر قرآن شریف ، نهج البلاغه ، دیوانها و آثار گرانمایه متقدمین از قبیل سنایی ، عطار ، خاقانی ، سعدی ، حافظ ، مولوی ، فضولی و سایر قلمداران والا مقام عرصه شعر و ادب و عرفان مطالعات عمیقی داشته ، در کنار این ذخایر و گنجینه های فنا ناپذیر ، علوم بیان و کلام ، عروض و بدیع قافیه ، فلسفه و منطق و النهایه آنچه را که در پرورش روح بلند یک شاعر عارف ضرورت دارد به خوبی فرا گرفته است .

شغلش کلاه دوزی بود و در راسته بازار اردبیل – آنجا که بازار کلاه دوزان فعلی قرار دارد دکان داشت . (این دکان در جریان خیابان کشی از بین رفته است )

در کنار این کار ، گاه گداری به تجارت پوست بره می پرداخت . از شهرهای بخارا ، باکو ، تهران ، زنجان و شاید از عراق و شام  پوست بره خریداری کرده ، در آذربایجان به فروش می رسانید و از این طریق امرار معاش می کرد .

می گویند مرحوم بیضاء به دلیل احاطه به علوم اسلامی و مسائل فقهی ، گاهی اوقات وکالت اشخاص را قبول و در دعاوی مطروحه در محاکم ، از حقوق موکلین خود دفاع می کرده است .

هر گاه از کار طاقت فرسای روزانه خسته می شد به پاتوق دائمی خود که قهوه خانه ایی کوچک در عالی قاپو بود میرفت . به سیاق مردان قدیم ، چپقش را چاق می کرد چند چایی قند پهلو می نوشید و هم در آنجا کاغذ و قلم بر می گرفت و ذهنیات خود را در قالب شعر بر عرصه اوراق می ریخت . نقل یکی از خاطرات شیرین استاد خالی از لطف نیست :

در بافت قدیم اردبیل که هنوز از خیابان کشی های امروزی خبری نبود ، بین میدان عالی قاپو  و کوچه محمدیه نهری جاری بود و دو سوی آن گذرگاه و محل تردد مردم در نبش میدان عالی قاپو ، بر روی نهر مزبور ، پلی بود و روی پل ، قهوه خانه ایی که بوسیله مردی خوش ذوق به نام مشهدی بایرام ( سردسته زنجیر زنان عالی قاپو ) اداره می شد .

صاحب قهوه خانه نقل کرده است که در یکی از روزهای اواخر پائیز ، صبح زود از خواب برخواستم ، نماز را به جای آوردم و به قهوه خانه آمدم . هنوز هوا تاریک بود و سوز سرما امان آدم را می برید در آن ساعت کسی در کوچه و بازار دیده نمی شد به قهوه خانه که رسیدم چراغ را روشن کردم ، زغال بر افروختم و در آتشدان سماور ریختم تا آب جوش بیاید . در این اثناء در باز شد و میرزا صادق در حالی که خود را در پوستین پیچیده بود وارد قهوه خانه شد . از دیدنش سخت شگفت زده شدم ، چرا که استاد را هرگز در آن ساعت ندیده بودم که به قهوه خانه بیاید . پس از سلام و احوال پرسی گفتم :

میرزا چه خبر از این طرفها ؟

با صدایی لرزان و گرفته جواب داد :

شب خوابم نبرد هر چه تقلا کردم نتوانستم بخوابم . نیمه های شب برخواستم لباس بر تن کردم و از خانه زدم بیرون . در حاشیه رودخانه بالیقلو قدم زنان به سوی پل هفت چشمه ( یئدی گوز ) روانه شدم . شبی سخت و ظلمانی بود و هیچ ستاره ایی سوسو نمیزد . ماه هم در دریای ظلمت غرق شده بود و رخ نشان نمی داد روی پل که رسیدم ایستادم . سوز سرما وجودم را به شلاق بسته بود . آب رودخانه از دامنه های پر برف ساوالان با شور و هیاهو می آمد . امواج بر دوش هم سوار می شدند و دیوانه وار خود را به صخره های کنار و پایه های سنگی پل می کوبیدند و از هم پاشیده می شدند گویی این موجهای جوشان و خروشان فریاد می کشیدند و از ستم هایی که جباران و دنیا پرستان بر مردان الهی و مستضعفان روا می دارند زاری کنان شکوه می کردند . من که با دقت گوش فرا می دادم ، راز دل موجهای پر شور را دریافتم و آن یافته ها را در قالب شعری ریختم که اینک برایت می خوانم :

بیر سوسوزدان قورویان لبلری سو یاد ائیلر

صبح اولونجا گجه نی ، سو اودی فریاد ائیلر

گزه ر آواره ، وورار ، باشینی ، داشدان داشه

ناله ائیلر دالی دان ذبح اولونان بیر باشه

بلی لازم دی گره ک شیعه اولان آغلاشه

گرچی آغلاشماغا ، بیگانه لر ایراد ائلر

دیوان استاد با نام ( کلام بیضای اردبیلی ) در 510 صفحه با یک پیشگفتار و سه مقدمه در خرداد سال 1374 چاپ و منتشر گردید .

استاد بیضای فقید روز دوم محرم 1343 هجری قمری برابر با سال 1310 شمسی در زادگاه خود در سن 75 سالگی دعوت حق را لبیک گفت . جسمش در شهیدگاه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی ( آرامگاه شهدای جنگ چالدران ) به خاک سپرده شد و روحش به ملکوت اعلی پیوست.

انشاا... اگر عمری بود در آینده تعدادی از اشعارش را جمع آوری و در قالب یک پست ارائه خواهم کرد از جمله اشعار زینب گئخه سی ، یدا... فوق ایدیهم ، نور وجه ا... و .... (H.Y)

تورک دوغولموشام تورک اؤله جی یم!!!!!

 

تورک دوغولموشام تورک اؤله جییم

عؤمرومو  ائلیم له   بؤله  جییم

اؤلونجه   اورک دن   گوله  جییم

دانیشسا  ائلیم  آنا  دیلین ده

اونوتماسا دؤللر آتاسینی

چاغیرسا دیلینده آناسینی

سیلسه اورگینین آیناسینی

تاپار کیملیگینی اؤز ائلین ده

آتما اه لووی کول کوسا اوغول

اؤز آناوی تاپ یئنی ده ن دوغول

ائل ده نیزینده سن اوز یا بوغول

اه زیلمه اوغول اؤزگه سئلینده

"پیریکلی"

 

آند ايچيرم

 

دالغالي[1] گؤللرينه آند ايچيرم

دامغالي[2] اللرينه آند ايچيرم

قويماريق باغلي قالا قوللاريميز

قورويا گول-بوتاميز، خوللاريميز

يئته دوستاق[3] ديبينه يوللاريميز

باغلانان قوللارينا آند ايچيرم

كسيلن يوللارينا آند ايچيرم

قويماريق آل گونشين رنگي سولا

قورخولوق يوردوموزا كؤلگه سالا

چن توتا آرزو يولون، گؤز قارالا

آغاران تئللرينه آند ايچيرم

چن توتان بئللرينه آند ايچيرم

قويماريق غم دنيزي دالغالانا

گتيره تولكو فئلي[4] خلقي جانا

اودوموز اؤزگه اوجاغيندا يانا

سارالان گوللرينه آند ايچيرم

ساري بولبوللرينه آند ايچيرم

يازاريق قوچ نبي نين شانلي سؤزون

چالاريق سازدا ائلين جانلي سؤزون

دووياريق خان آرازين قانلي سؤزون

سارالي سئللرينه آند ايچيرم

يارالي ائل لرينه آند ايچيرم

حمیده رئیس زاده (سحر خانيم)

 

 

 

[1] دالغا: موج، ارتعاش

[2] دامغالي: داغ دار

[3] دوستاق: زندان

[4] فئل: فتنه، حيله

شاعیر محمود دست‌پيش (واله)

 

در بهار سال 1313 در ايل سارخان بيک چشم بدنيا گشود تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در شهر اردبيل به پايان رساند در سال 1334 در شهر گرمي ضمن پرداختن به شغل معلمي فعاليت‌ها اجتماعي خود را در زمينه تئاتر که براي اولين بار در اين شهر انجام مي‌گرديد آغاز کرد اشعار استاد واله در عين ظرافت و زيبايي داراي حرارت و صلابت و شکوه مخصوصي مي‌باشد. آهنگ استاد سليمي بر روي شعر سيزه سلام گتيرميشم چنان گيرا و تاثير گذار بوده که در هر موقع اجرا با حرارت از طرف مخاطبين با استقبال زيادي روبرو مي‌شود.
شعر داغلار واله تابلوئي بي‌نظير از زيبايي‌هاست. مجموعه اشعار استاد در کتابي بنام ائل سوغاتي منتشر شده است. استاد هم اکنون در شهر تهران زندگي مي‌کند و عضو شوراي شعر و موسيقي مرکز سرود و صدا و سيما مي‌باشد.

Valeh

Mahmud Dəstpiş

Türk, fars ədəbiyyat bilicisi, xət yazan, xalça rəssamı və iste`dadlı şair, Valeh, 1935 ci ildə anadan olub ilk və orta təhsilatını Ərdəbildə alıb 21 yaşında öyrətmənliyə başlayıb sonra Tehrana köçdü.

O 15 yaşından şe`r deməyə başladı, vaxtilə günəş, ədəbi yarpaqlar, varlıq və başqa dərgilərdə yazıb pozdu.

Onun şe`rlərinin axarlığı və gözəlliyi bəstəciləri özünə maraqlandırdı. “Ana, sizə səlam gətirmişəm və ad günü” onun adlım şe`rlərindən sayılır.

Dədəm dən babamdab qalıbsan mənə

Od nişanlı yurdum Azərbaycan

Məndə çöskü çaldım odlu sinənə

Yosma kömə qurdum Azərbaycanım

Hər yerdə dərdimi aça bilmədim

Hər bulağ suyu içə bilmədim

Quşum sənə qondu uça bilmədim

Səni deyib durdum Azərbaycanım.

تأثیر صفویه بر ادبیات آذربایجان

سده‌ی دهم هجری/ شانزدهم ميلادی با حادثه‌ی بزرگی در ايران همراه بود. در سال 907ق/ 1502م اسماعيل صفوی از خاندان شيخ صفی الدين اردبيلی، پس از 12 سال تلاش و از ميان بردن 50 حاکميت محلی، سرانجام در تبريز تاجگذاری کرد. او با محور قرار دادن مذهب تشيع، حکومتی يکپارچه و متمرکز ايجاد کرد.

شاه اسماعيل به دو نکته‌ی اساسی توجه داشت: يکی مذهب تشيع و ديگری زبان ترکی. اولی پايه و اساس قدرت گيری خاندان صفويه بود و دومی عامل بسيج هواداران صفويه. در سپاهی که شاه اسماعيل برای اجرای اهدافش گردآورده بود، قبايل ترکی چون شاملو، استاجلو، تکه للو، روملو، افشار، ذوالقدر، قاجار و ارساق شرکت داشتند. اين قبايل در زمان شيخ حيدر پدر شاه اسماعيل، با نام قزلباشان معروف شدند. شيخ حيدر به هوادارانش دستور داده بود که کلاه سرخ رنگی دوازده تَرک به نشانه‌ی 12 امام بر سر بگذارند.

ادامه نوشته

شاه اسماعیل شاعر و بنیانگذار حکومت آذربایجانی صفویان

شاه اسماعیل ختایی(17-7-1487 ، 23-5-1524)
بنیانگذار حکومت آذربایجانی صفویان و شاعر
پدرش شیخ حیدر و مادرش عالمشاه بییم دختر اوزون حسن آغ قویونلو بود.
سلطان یعقوب آغ قویونلو بعد از مرگ شیخ حیدر (1488) اسماعیل ، مادرش و دو برادرش(سلطان علی و ابراهیم) را زندانی کرد.
بعد از مرگ سلطان یعقوب به دستور رستم میرزا در سال 1492 اسماعیل و خانواده اش از زندان آزاد شدند و برادر بزرگترش شیخ سلطان علی او را به اردبیل فرستاد.
اسماعیل مدتی را در اردبیل و رشت مخفی بود ، سپس به لاهیجان نزد میرزاعلی حاکم گیلان رفت.
در آگوست 1499 همراه با تعدادی از معتمدین خود از سران قزلباش جهت جمع آوری قشون به اردبیل رفت. او در بهار سال 1500 با قشون 2 هزار نفری از قزلباش ها که از طوایف شاملو و روملو و همچنین اهالی قره داغ و طالش به او پیوسته بودند، وارد ارزنجان شد و در آنجا 7 هزار نفر از قزلباش ها و صوفیان قره داغ را دور خود جمع نمود.
در اواخر سال 1500 به شیروان حمله کرد ، قشون شیروان را مغلوب نمود و فرخ یاسار شروانشاه را به قتل رساند.
اسماعیل در پاییز 1501 وارد تبریز شد و خود را شاه اعلام نمود و به این ترتیب حکومت آذربایجانی صفویان به پایتختی تبریز پایه گذاری شد.
شاه اسماعیل در 21 جون 1503 در نزدیکی همدان حاکم آغ قویونلوها را که حاضر به تبعیت از او نبود ، مغلوب کرد و در سال های بعد به تدریج تمام ایران و خراسان را تحت حاکمیت حکومت صفوی در آورد.
شاه اسماعیل در سال 1514 لشگر عثمانی را در جنگی که در دشت چالدران در گرفت شکست داد و سپس حاکم شکی ، شروانشاهان وگرجی ها را تابع خود نمود. شاه اسماعیل در بازگشت از سفر شکی به اردبیل در گذشت و پسرش طهماسب جانشین او شد.
شاه اسماعیل به زبان های ترکی ، عربی و حتی فارسی شعر می سرود اما غالب آثار او به زبان ترکی بود.
از جمله آثار او ، اون مکتوب و مثنوی نصیحت نامه ، از نمونه های خوب شعر ترکی هستند.

www.qaynaq.com

میرزا مضطر اردبیلی

 

جبار خلیل وند فرزند مشهدی جلیل ، در سال 1272 خورشیدی در کوچه علی از توابع محله پیر عبدالملک قدم به عرصه وجود نهاد . پس از ورود به مکتب خانه استاد میرزا عزیز مرحوم ، سالیان دراز همدرس و همکلاسی استاد یحیوی بود . در جوانی به اهل بیت عصمت و طهارت دلبستگی شدید پیدا کرد ، بویژه مظلومیت سالار شهیدان و خاندانش دل و جانش را آزرد. به همین لحاظ برای بیان مکنونات قلبی ، به شعر و سخنوری روی آورد و با تمسک به آیه شریفه ( امن یجیب المضطر ... ) تخلص مضطر را برای خود بر گزید . پس از پایان دوره مکتب خانه وارد بازار گردید ، همین دوره مقارن با سقوط سلسله قاجار و آغاز دوره سلطنت پهلوی است . مضطر در فن نگارش مهارتی بر هم زده بود ، دفترکاری در نزدیکی زندان سابق اردبیل واقع در حد فاصل بین تازه میدان و ارمنستان قدیم افتتاح کرد و به کتابت عریضه ها ، لوایح ، قولنامه ها و اسناد معاملات مردم اشتغال ورزید .

به همین دلیل استاد را با عناوین متعدد : میرزا ، میرزه جبار ، میرزه مضطر صدا می کردند .

میرزا مضطر در دوره آغازین شعر و شاعری ، از محضر استاد عارف بیضای اردبیلی بهره ها برد و با مرحومین یحیوی ، ذاکر ، کاتب ، غمگین ، احزن ، ناطق ، مطلع و صدر الممالکی در ارتباط کامل بود .

مرحوم مضطر دارای یک فرزند بود به نام فیروز که در ایام جوانی در اثر تصادف در گذشت و از این ماتم ، غصه ایی سنگین بر دل حساس شاعر مستولی شد و سوز نهان را در فالب مرثیه های جانسوز فرو ریخت .

در زبان حال جناب رباب نسبت به فرزند تشنه لبش چنین می سراید :

اصغریم ، ای پر شکسته بولبولیم یات ساکت اول

آغلاما ، لای لای بالام ، لای لای گولوم ، یات ساکت اول

آغلاییب آرامیم آلدون ، دردباک ائتدون منی

موپریشان ، دل پریشان ، سینه چاک ائتدون منی

هم هلاک ائتدون اوزووی ، هم هلاک ائتدون منی

آغلاما ، لای لای بالام ، لای لای گولوم ، یات ساکت اول

در جایی دیگر با اندوهی بسیار چنین می سراید :

نه سرو تک ییخیلیب سان چمن ده یا ولدی

نه یاتمیسان ، بو نه یاتماقدی سنده یا ولدی

اوره گیمین باشی یاندی ، سسون یئتنده منه

اوره گوون باشینا اوخ ده گئنده یا ولدی

استاد مضطر ، بنیانگذار انجمن شعرا و نوحه خوانان اردبیل می باشد . نخستین بار ، در مراسم سوگواری حضرت مسلم بن عقیل ، گروه کثیری از شاعران و نوحه خوانان را گرد آورد و به رسم قدیم در مسیر محلات ششگانه مسجد جامع ، پیر عبدالملک ، اوچ توکان ، صوی ، بلاغ باشی (سرچشمه کنونی ) ، اونچی میدان و عالی قاپو به راه افتاد و گویند شعری را که دسته مزبور ذکر می کرد این بیت بود :

ای اهل شهر اردبیل ، مسلم شهید اولدی

فرزند دلبند عقیل ، مسلم شهید اولدی

با این حرکت به برنامه های عزاداری رونق و شکوه خاصی بخشید و عمال رضا خان نتوانستند از حرکت دسته ها ممانعت به عمل آورند.

اساسا" شاعران حسینی در احیای فرهنگ عاشورا و ترویج زبان مادری خود ( تورکی ) نقش بر جسته ایی ایفا کرده و می کنند و از این دیدگاه مضطر مرحوم هم شایان تقدیر فراوان می باشد .

استاد در پاسخ به کسانی که تخلص مضطر را به دلیل معنی ناگوار آن نمی پسندیدند این بند مخمس را سروده است :

صغیر اولان هله ، ای دل ! کبیر حساب اولماز

کی هر لیسانسه و دیپلم ، دبیر حساب اولماز

اونی یقین بئت ، روباه ، شیر حساب اولماز

محقر آدیله ، انسان حقیر حساب اولماز

یالان یئره ، قوری نام و نشانی نئیله ییرم

آثار بر جی مانده از استاد شامل دو جلد مجموعه مدایح و مراثی است .

جلد اول ( یادگار مضطر ) نام دارد که در 630 صفحه با نظارت شخص شاعر چاپ و منتشر گردید . اما جلد دوم که ( سیل سرشک ) نام گرفت در 615 صفحه چند سال پس از فوت استاد ، با همت اردبیلی های مقیم تهران به زیور طبع آراسته شد . یکی از عکس های تاریخی که در ماه شعبان 1368 قمری ( 1328 خورشیدی ) گرفته شده تصاویر دو شاعر فرهیخته مضطر و یحیوی و دو نوحه خوان برجسته حاج حسینقلی داودی و حاج رضا مفتاح پور با عکس دو فرزند تاج الشعرا ، مرحوم مضطر و حاج رضا دیده می شود . این عکس قبل از تشرف به عتبات عالیات برداشته شده است و در بالای سر آنان ابیات ذیل به چشم می خورد :

اگر از خدمت شاهم هزارن سال دورم من

غلام درگه مولا رضا مفتاح پورم من

حسین جان مضطر پیرم ، غریق بحر تقصیرم

به فریادم برس میرم ، غذای مار و مورم من

حسین جان یحیوی روسیاهم در صف محشر

ز کوی لطف تو محتاج اخذ ذره نورم من

بنالم نوحه خوان دادو دعایم در مجلس ماتم

غلام آستان پاک عباس غیورم من

استاد مضطر در اواخر عمر به سرطان معده دچار گردید ، مدتی در بیمارستان سینا ( تهران ) بستری شد و در همانجا نیز در سن 57 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و پیکرش به شهر مقدس قم انتقال یافته و به خاک سپرده شد . تاریخ وفاتش را 1328 خورشیدی ذکر کرده اند.

 

در پایان سه بند یکی از سروده های استاد که حاوی نکات اخلاقی و اجتماعی و انتقادی از پاره ایی اعمال و رفتار مردم می باشد برای حسن ختام نقل می گردد :

امر قرآن است صاحب مال و ثروت بالتمام

بی بضاعت را همیشه سیر سازد از طعام

لیک در این شهر ، رسمی یافته ماه صیام

صاحبان مال ، احسان را به یکدیگر کند

روزگار آئینه را محتاج خاکستر کند

پیش تو آماده هر شب جوجه ها بهر خورش

روی یکدیگر لباس پشم پر قیمت بپوش

آن گرسنه عور ، زنهار که شده خانه به دوش

از حیا فرزند خود را بر رخش معجز کند

روزگار آئینه را محتاج خاکستر کند

مشهدی جبار مضطر ، اهل شهر اردبیل

گرچه در انظار ، این مخلوق خوار است و ذلیل

این مرا عیبی نباشد ، گوش کن آرم دلیل

زر همیشه ، صبر سوز آتش زرگر کند .

مرحوم یداله منعم اردبیلی :

 

 

شاعری شوریده و دلسوخته که در شب عاشورای سال 1306 شمسی در خانواده ایی معتقد و مذهبی در محله منصوریه قدم به عرصه وجود گذاشت .

پدرش مرحوم ابوالفضل کارمند شرکت نفت اردبیل و مادرش مرحومه اقلیمه ، بانویی مهربان و آرام بود و شاعر در ایباره گفته است :

هیچ وقت صدای بلند مادرم را نشنیدم . عشق او همیشه در قلب من زلال و جلیل خواهد ماند .

یداله با دو خواهر و دو برادر در پرتو تربیت والدین بزرگ شد و کم کم چشمه شعر در جانش جوشیدن آغاز کرد . از کودکی به مراسم عزاداری و شرکت در دسته جات حسینی علاقه داشت. اولین تاثیرش از شاعر نامدار مرحوم احزن اردبیلی است که مردی معتکف ، سالک راه حق و عارف سخن پرداز بود و سروده هایش حالت سرود داشت. آشنایی با آثار وی سبب شد که یداله به مرثیه پردازی روی آورد ودر شعر ( منعم ) تخلص کند.

منعم به فردوسی ، سعدی و حافظ علاقه فراوان و به شعرای خطه آذربایجان ارادت کامل داشت از جمله فقید مرحوم حاج یحیوی که سالیان دراز با هم رفاقت داشته اند.

پس از پایان تحصیلات دوره اول متوسطه پدرش را از دست داد و به ناچار جهت تامین معاش خانواده ، یک بنزین فروشی دایر کرد ، بعد ها که پمپ بنزین به صورت مدرن دایر شد شغلش از رونق افتاد . در سال 1339 در شرکت نفت اردبیل استخدام شد و سی سال در آن به کار پرداخت.

شاعر در 25 سالگی ازدواج کرد وی 7 فرزند دارد که دو دختر و 5 پسر هستند . منعم از شاعران پر کار بوده و دارای آثار متعددی در زمینه های مدایح و مراثی ، مسائل اجتماعی ، عرفانی ، اخلاقی و نصایح می باشد ودر هردو زبان فارسی و تورکی طبع آزمایی کرده و بیشتر اشعارش به زبان شیرین مادریش ( تورکی ) می باشد . در آثار وی الهامات برگرفته از آیات قرآن شریف ، احادیث نبوی و ائمه هدی و نهج البلاغه فراوان یافت می شود.

ا... بیلور اشعاریمی ، بی ریب و ریا دور

چوخ سطرلری معنی قرآن خدا دور

دوزدور دئدیگیم ، آند اولا قرآن مبینه

 

از این شاعر پر مایه ، سه جلد کتاب منتشر شده و آثار باقیمانده وی در آینده نزدیک به زیور طبع آراسته خواهد شد . شاعر در زندگی خود توفیق سفر به عتبات عالیات ، زیارت حج ، مینه و مکه ، کربلای معلی و مرقد سلطان خراسان را داشته است .

اولین شعری که سروده این بیت است :

تنهایم بار الهی ، من ندارم هیچ دلخواهی

شدم یک پیر افتاده ، گدایم من تو الهی

حاج منعم در شعرهای اجتماعی خود با نیش قلمهای تلخ و تند  دنیا پرستان ، مزوران ، خون آشامان جامعه ، نقابداران فرومایه  و قدرت طلبان شیطان صفت را رسوا می کند و از این جهت پاره ایی آثار و سروده ها جایگاه ویژه ایی در ادبیات انتقادی معصر دارد.ح.ی

مرحوم استاد انور اردبیلی (امین الشعرا )

مرحوم استاد انور اردبیلی :

حاج قدیر جلیل زادگان فرزند حاج یوسف متولد سال 1310 یکی از شاعران خوش قریحه عاشورایی است که در دوره تحصیل از شاگردان ممتاز بوده ، با داشتن استعداد درخشان ، به تشویق پدر خویش به شغل آزاد روی آورد ولی از مطالعه در زمینه مسائل مذهبی ، اخلاقی و متون کلاسیک ادبیات فارسی و تورکی غفلت نورزید . از 15 سالگی به شعر و شاعری دل بست و در میان شیوه های مختلف سخنوری ، مرثیه سرایی و سوگچامه پردازی را بر گزید ودر این امر در افزایش ملاحت بیان و بلاغت کلام و فصاحت پیام های شاعرانه اش ، تاثیر گذاشت .

وی مردی نیک نفس و سخاوتمند بود و در کرامت و گشاده دستی شهرت داشت و عایدات حاصله از تجارت فرش را در امور عام المنفعه و رفع نیازهای خانوادهای کم درآمد مصرف می کرد.

وی شور و عشق فراوانی به اهل بیت (ع) و به ویژه سید الشهدا (ع) داشت و اوقات فراغتش به سرودن شعر می گذشت . بطوری که در زمان حیات خود 10 جلد کتاب حاوی اشعار فارسی و تورکی آذربایجانی به اسامی زیر به چاپ رسانید .

1-     جلوه ی عاشورا

2-     انقلاب کربلا

3-     مردان جاوید (چهارده معصوم )

4-     یادگار انور

5-     پیام عزا

6-     قیام زینب

7-     حماسه شهدا

8-     افق شهادت

9-     فریاد خون

10-سیمای عاشورا

از وی اشعار ادبی ، اجتماعی و مذهبی فراوانی در قالبهای غزل ، قصیده ، مثنوی و انواع دیگر شعر باقی مانده است که این اشعار و آثار فرزندان معنوی و ثمره عمر وی تلقی می شوند .

ضمنا" مجلدات 11 و 12 آثار معظم له به نامهای صدای عاشورا و آخرین یادگار توسط بازماندگان آن فقید سعید چاپ و منتشر شده است .

استاد انور از بنیانگذاران انجمن ادبی شعرای آل محمد (ص) ، انجمن ادبی حافظ و انجمن شعر و ادب وابسته به اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی اردبیل می باشد .

وی روز 6 اردیبهشت 1371 دچار سکته مغزی گردید و سرانجام ساعت چهار و نیم بعداز ظهر روز جمعه 19 ذیقعده 1421 برابر با اول خرداد 1371 دار فانی را وداع گفت و در قبرستان قاسمیه دفن گردید و روحش به وصال حضرت حق نا ئل شد .

صمد بهرنگي و آثارش

صمد بهرنگي در تيرماه سال 1320 به دنيا آمده مشهورترين داستانش ماهي سياه کوچولو الهام بخش بسياري از نويسندگان شد و در ذهن نسلي از کودکان و نوجونان ماندگار شد.
صمد بهرنگي زماني چشم به جهان گشود که پدرش فقيرتر از سطح متوسط جامعه بود و هراز گاه حتي به آب فروشي به روسها و عثماني ها در تبريز مبادرت مي کرد.
ايستگاه چرنداب تبريز به ياد دارد که پدر تا چه اندازه در رنج بود و سرانجام تاب نياورد و با کارگراني که به باکو و قفقاز مي رفتند به قفقاز رفت و هرگز بازنگشت. کودک تازه متولد شده تبريزي ماند و رنج بي پدري و فقر که تا پايان عمرش همدم او ماند.
بهرنگي خود درباره زندگي اش مي نويسد:« قارچ زاده نشدم بي پدرو مادر اما مثل قارچ نمو کردم ولي نه مثل قارچ زود از پا درآمدم… کسي نشد مرا آبياري کند. من نمو کردم. مثل درخت سنجد، کج و معوج و قانع به آب کم….
و شدم معلم روستاهاي آذربايجان. پدرم مي گويد اگر ايران را ميان ايرانيان تقسيم کنند هم از اين بيشتر نصيب تو نمي شود.»
دانشسراي مقدماتي را به اتمام رساند و بعد از آن به روستاهاي آذربايجان رفت و به شغل معلمي پرداخت. از همان ابتدا بناي کار با کودکان و نوجوانان را بر آگاهي بخشي به اين نسل گذاشت و به نوبه خود مي کوشيد نسلي را تربيت کند که بعدها شالوده عصيان در برابر رژيم پادشاهي را بنا نهاد.
معلم مهربان مدارس روستا اما خود دست به قلم بود و نخستيم نوشته اش را با نام “تلخون” نوشت و بالطبع برداشتي آزاد بود از قصه ها و افسانه هاي آذربايجان. اين نوشته در کتاب هفته انتشار يافت اما نه با نام صمد بهرنگي. بلکه با نام مستعار “ص. قارانقوش”. بعدها از بهرنگي مقالاتي در روزنامه “مهد آزادي” به چاپ رسيد با امضاهاي متعدد و اسامي مستعار فراوان. به اين ترتيب نويسنده اين مقالات در همان ابتدا راه خودرا شناخت و با نشانه هايي از اين دست لااقل براي خودش روشن بود که ترجمه ها و نوشته هايش درباره توده ها و الهام از زندگي فقيرانه مردم سرانجام او را به چه مسيري خواهد برد.
سلسله مقالات “کندو کاو در مسائل تربيتي ايران” محصول درک صمد بهرنگي از تفاوت نظام پيشين تدريس و آموزش است با طرز زندگي روستاييان. او در اين مقالات به آسيب شناسي روش حاکم بر نظام آموزشي کشور پرداخت.
بهرنگي خود دراين باره نوشته است:« از دانشسرا که در آمدم و به روستا رفتم يکباره دريافتم که تمام تعليمات معلمان دانشسرا کشک بوده است و همه اش را به باد فراموشي سپردم و فهميدم که بايد خودم براي خودم بايد فوت و فن معلمي را پيدا کنم و چنين نيز کردم.»
او به تدريج و پس ار اتمام کلاس ششم به فراگيري وارد دانشگاه زبان انگليسي تبريز شد و البته همزمان به يادگيري زبان ترکي استانبولي همت گماشت. در شهر نماند و نمي توانست که بماند. پس دوباره به روستا بازگشت و کار تدريس به روستاييان را اين بار به شيوه خودش از سر گرفت. در اين زمان در مجلات نقد مي کرد و مقاله مي نوشت و بيشتر به سيستم تربيتي و آموزشي کشور و نامتناسب بودن اين روشها با نوع زندگي طبقات و لايه هاي زيرين جامعه اعتراض مي کرد.
کار مهم صمد در اين دوران جمع آوري فولکلورهاي آدربايجان بود و به رديف کشيدن زبان تركي و نوشتن دستور براي اين زبان. در زمينه ابداع روشي تازه که در گفتارش از آن سخن مي گفت نيز دست به بداع “الفبايي” زد که در واقع يک متد تازه تدريس براي آموزش کودکان روستايي بود.
قصه مي نوشت و تماما درباره بچه ها. از بچه هاي فقير مي نوشت و در توصيف کارش به ديگران تاکيد مي کرد که کار او نوشتن قصه درباره کودکان “اتو کشيده و عزيزدردانه” نيست. گفتمان حاکم بر آن سالها در ايران بود که بسياري از روشنفکران و تحصيل کردگان و نخبگان را به سوي ترويج ايدئولوژي هاي برابري خواهانه و تقديس فقر کي کرد. بهرنگي نيز در زمره بسياري ديگر از تحصيل کردگان اين دوره از تاريخ ايران سرمايه داري را تقبيح مي کرد و فقر و فقيران را تا حد تقديس مي ستود و به اين کار نه تنها افتخار مي کرد بلکه در ترويج و تکميل اين کار براي خود رسالتي قائل بود.
بهرنگي در داستانهاي خود اندرز گويي نمي کرد و نمي کوشيد در سمت يک بزرگتر به کودکان چيزهايي بياموزد که از نظر او بلد نيستند. صمد مروج آن بود که بچه ها به جاي انديشيدن به خود، منافع شخصي را فراموش کنند و به منافع ملي و جمعي و تاريخي خود و موطنشان بينديشند و از اين جهت در متد آموزشي و مضمون قصه هاي خود تلاش مي کرد روح عصيانگري و اعتراض به نظام حاکم را در دانش آموزانش پرورش دهد. پاي پياده در روستاها راه مي افتاد و اگر کسي کتابخانه اي تاسيس کرده بود او را تشويق مي کرد و به مجموعه کتابهايش، کتابهايي مي افزود. بچه ها را به ويژه تشويق به مطالعه مي کرد و هرچه از جذابيت و روشهاي دوست داشتني براي اين گروه سني مي دانست در کار مي کرد تا بچه با کتاب به عنوان يک همراه هميشگي در تمام طول زندگي مانوس باشند. مي گفت که کتاب بخوانند و سپس آن را در جملاتي ساره براي ديگران خلاصه نويسي کنند. در اين دوران بود که سيستم امنيتي رژيم به برخي از فعاليتهاي بهرنگي حساس شد. تهديدها آغاز شد و چندين بار در طول دوران زندگي خود مورد توبيخ و جريمه و حتي تبعيد قرار گرفت. با اين همه گويي او به اين گونه از امور حساسيتي نداشت و در روحيه او خللي ايجاد نمي کرد. اين بخشهايي از نامه اي است که بريا برادرش اسد نوشته است:
«مرا از آذر شهر به گاوگان فرستادند و 240 تومان از حقوقم کسر کردند که چرا در امور مسخره اداري دخالت کرده بودم. به محض اينکه به گاوگان رسيدم شروع به کار کردم. مثل يک گاو مشغول تدريس شدم. بعضي ها تعجب مي کردند که چرا با اين همه ظلمي که بهت رسيده باز هم جانفشاني مي کني. اين آدمها فقط نوک بيني شان را مي ديدند و نه يک قدم آن دورتر را. خودم را به گاوگان عادت دادم و بي اعتنا کار کردم. سعي کن بي اعتنا باشي اما نه اينکه کار نکني و بيکار باشي ها! غرض، رفتن است نه رسيدن. زندگي کلاف سردرگمي است. به هيچ جا راه نمي برد. اما نبايد ايستاد. اينکه مي دانيم نخواهيم رسيد دليل نمي شود. نبايد بايستيم. وقتي هم که مرديم. مرديم به درک!»
بهرنگي در توفيق و ديگر مجلات نيز با نامهاي مستعار ديگري از جمله داريوش نواب مرغي، چنگيز مرآتي، بابک، افشين پرويزي و باتميش و … مطلب مي نوشت.
وسرانجام در روز 9 شهريور ماه 1347 در رودخانه مرزي ارس به شكل اسرار آميزي غرق شد. مشهورترين داستانش ماهي سياه کوچولو الهام بخش بسياري از نويسندگان شد و در ذهن نسلي از کودکان و نوجونان ماندگار شد.
از آثار وي ميتوان به موارد زير اشاره كرد
بالا جا قارا باليق
كوراوغلو و كچل حمزه
24 ساعت در خواب و بيداري
بي نام
تلخون
پوست نارنج
عادت
ادي وبودي
قصه آه
به دنبال فلك
بز ريش سفيد
گرگ وگوسفند
موش گرسنه
سرگذشت دانه برف
اولدوز وكلاغها
كچل كفتر باز
اولدوز وعروسك سخنگو
دو گربه روي ديوار
پير زن وجوجه طلائي اش
پسرك لبو فروش- افسانه محبت – سرگذشت دومرل ديوانه سر – يك هلو و هزار هلو

 

اورمو کیتابخاناسی

خورشيد بانو ناتوان

سيد عظيم شيرواني ايله بير زاماندا ياشاميش گؤركملي شاعيره‌لردن بيري‌ده خورشيد بانو ناتوان دور. او ۱۲۱۷-اينجي ايلده شوشا شهرينده دوغولمشدر.

خورشيدبانو قاراباغين سون خاني مهديقلي‌خانين قيزيدر.

ناتوان اؤز تحصيليني خصوصي معلملردن آلميشدر، او آذربايجان ديليندن باشقا عرب وفارس ديللريني، گنج ايكن ادبياته چوخ هوسلي اولديقيندان ئوزي موستقل صورتده ئورگنميشدي، عين زاماندا شاعرلر مجليسينده ايشتراك ائديب اونلارين ادبيات وشئعر حقينده‌كي صحبتلريندن، موباحيثه‌لريندن ايستفاده ائديردي، بوتون بونلارين نتيجه‌سينده او كلاسيك شرق و آذربايجان ادبياتيندان چوخ گئنيش بير معلومات اله گتيرميشدي.

ناتوان اؤز يوكسك ايستعداد ومعلوماتيندان ايستفاده ائديب يازديغي شئعر‌لري ايله زامانين مشهور نفوذلي بير شاعيره‌سي اولموشدي. لاكين ناتوان گؤزي آچيق، معلوماتلي، صنعتكار بير شاعيره وخان‌قيزي اولماسينا باخماياراق، كئچميش آذربايجان قادينلارينين اسيرليك وضعيتيندن قورتارا بيلمه‌ميشدي.

او قادين اولديغي اوچون، اؤز آرزو وايستكلرينه اويغون وموستقل بير حيات كئچيره بيلمه‌ميشدي، اوني داغستانلي خاصاي بي آدلي بير تزار مامورينا اره وئريرلر، بو آدام كوبودرفتارلي وپيس خاصيتلي بير بي ايميش، البته كي بئله كوبود بير آدام ايله ياشاركن ناتوان چوخ سئوديگي شئعروادبيات‌ ايله ايسته‌ديگي كيمي مشغول اولا بيلمزدي. اودور كي، بديع، ظريف بير ذوقه و حساس بير طبيعته ماليك اولان ناتوان اونون ايله ياشايا بيلمير وآيريلماغا مجبور اولور.

ناتوان ايكينجي اره گئديكده‌ن صونرا، گئنه ده ادبيات ايله، شئعر ايله مشغول اولماغا باشلاميشدر. ناتوان آچيغ فيكيرلي بير قادين اولديغيندان، قادينلارين ياشاديغي آغير شرائط ايچريسينده ياشاماق ايسته‌ميردي. او موستقل بير حيات ايله ياشاييب بديع اثرلر ياراتماق ايسته‌ييردي. لاكن او زامان ايجتماعي‌محيط اوني سيخيردي، اينجيديردي.

اونين بئله آزاد ياشاماق آرزوسي و سئومه‌ديگي كوپود ارينده‌ن آيريليب بير باشقاشينا گئتمه‌سي بير چوخ دئدي ـ قوودولارا صرف اولموشدي،بير چوخ كهنه‌فيكيرلي، موهوماتچي شاعيرلر ناتوانه هجولر يازيب، اوني نفوذدان سالماغا چاليشيرديلار، لاكين آذربايجان بؤيوك درام‌نويسي وفيلسوفي ميرزه فتحعلي آخوندوف، قاسم‌بك ذاكروسيد عظيم شيرواني كيمي گؤزي آچيق يازيچيلاريميز ناتواني مدافعه ائديب، موهوماتچي شاعيرلري سوسماغا مجبور ائتميشديلر.

ناتوانين‌‌غزللرينده ده‌رينبير ناراضيليق، شيكايت، سيزيلتي و آه وزار واردر. ناتوان 13 نجي عصرادبياتيميزدا گؤركملي بير يئر توتان غنايي غزلچي شاعيرلريميزدندر. او صنعتكار بير شاعيره اولموش، زامانينداكي چوخ شاعيرلره تاثير ائتميش اثرلري وتشكيل ائتديگي ادبي مجلس ايله ادبياتيميزين اينكشافينا خدمت ائتميشدر.

بير نمونه اونون غزللريندن:

اگرچي خوشدي منه، عطري هم صفاسي گولون
جفاسي چوخدي نه حاصل، كي يوخ وفاسي گولون
جفاي خاري گؤروب كؤچدو باغيدان بولبول
گورون كيم اولدو بو گلشنده آشناسي گولون

خزانه مئيل ائله دي آلمادي وفا نظره
يئتيشدي بولبوله چوخ ـ چوخ غم وجفاسي گولون
توكور سرشك عوضينده گؤزوم اوزه آلقان
اولوبدي چونكه كونول زار ومبتلاسي گولون

يازيلسا نقطه به نقطه، دئگيلسه حرف به حرف
قوتارماز حشره قدر حال وماجراسي گولون
عذاري حالينا، باخديقجا قان اولور ديللر
الهي! حددن آشيب محنت وبلاسي گولون

خطا يولينا دوشوب بولبوله جفا قيلدي
خطايا سالدي اؤزون عاقبت خطاسي گولون
جهاندا ذره قدر اولماز، اي كونول خندان
كي خون بولبول اگر اولماسا غذاسي گولون

توتاردي خون جگردن اولايدي گر سيراب
گونش تك هر طرفي، ناتوان ضياسي گولون
(تورکخاتون)

اورمو کیتابخاناسی

بختیار وهابزاده

وهاب زاده نين حیاتی 

بختيار محمود اوغلو وهابزاده 1925-جي ايلده شکي شهرینده آنادان اولموشدور. آذربايجان ادبياتي نين، بوتؤولوکده آذربايجان ادبي فيکري نين گؤرکملي نوماينده سي اولان خالق شاعيري بختيار وهابزاده نين آدي تکجه قوزئی آذربایجان رئسپوبليکاسیندا دئييل، اونون حودودلاريندان چوخ-چوخ اوزاقلاردا تانينير. بختيار وهابزاده شاعير، دراماتورق، ايستعدادلي عاليم و پوبليسيست اولماقلا ياناشي، غئيرتلي و جسارتلي ايجتيماعي خاديم، ساده و صميمي اينسان کيمي ده تانينير و سئويلير. تصادوفي دئييل کي، اونون اثرلري - شعر کيتابلاري، دراملاري و پوبليسيستيک يازيلاري دونيانين چوخ ديللرينده، او جومله دن اينگيليس، فرانسيز، آلمان، فارس، پولياک، ايسپان، ماجار و کئچميش سووئت بيرليگي نين بير چوخ خالقلارين ديللرينه ترجومه ائديلميش و بو اثرلر چوخ بؤيوک ماراق و سئوگي ايله قارشيلانميشدير. 1934-جو ايلده عاييله سي ايله برابر باکي'يا کؤچموشدور. 1942-جي ايلده اورتا مکتبي بيتيريب، باکي دؤولت اونيوئرسيتئ سي نين فيلولوگييا فاکولته سينه داخيل اولموش، 1947-جي ايلده همين فاکولته ني بيتيريب اونيوئرسيتئ نين نزدينده آسپيرانتورايا قبول اولونموشدور. 1951-جي ايلده " صمد وورغونون ليريکاسي " موضوعوندا نامزدليک، 1964-جو ايلده ايسه " ص.وورغونون حيات و ياراديجيليغي " موضوعوندا مونوقرافيياسيني مودافيعه ائديب، فيلولوژي علملر دوکتورو عاليمليک درجه سيني آلميشدير. بختيار وهابزاده بديعي ياراديجيليغا ايکينجي جهان موحاريبه سي ايللرينده باشلاميش، 1945-جي ايلده يازيچيلار ايتتيفاقي نين عوضولوگونه قبول اولونموشدور. محصولدار بديعي ياراديجيليقلا ياناشي، ب.وهابزاده، 1940 ايلدن آرتيق اونيوئرسيته ده درس دئميش، 1990-جي ايلدن تقاوده چيخميشدير. 1980-جي ايلده آذربايجان علملر آکادئميياسي نين مخبر عوضوو سئچيلميشدير. ب.وهابزاده 70-دن آرتيق شعر کيتابي نين، 2 مونوقرافييانين، 11 علمي پوبليسيست کيتابين و يوزلرله مقاله نين مؤليفيدير. باکي آکادئميک دؤولت درام تئاتري نين صحنه سينده اونون " ويجدان " ، " ايکينجي سس " ، " ياغيشدان سونرا " ، " يوللارا ايز دوشور " ، " فرياد " ، " هارا گئدير بو دونيا ؟ " ، " اؤزوموزو کسن قيلينج " ، " جزاسيز گوناه " ، " دار آغاجي " پيئسلري تاماشايا قويولموشدور. او، تاريخي و موعاصير موضوع دا 20-دن آرتيق ايري حجملي پوئمانين مؤليفيدير. او، 1974-جو ايلده امکدار اينجه صنعت خاديمي، 1975-جي ايلده رئسپوبليکا، 1984-جو ايلده ايسه سسري دؤولت موکافاتي لاورئاتي آدلارينا لايق گؤرولموشدور. 1985-جي ايلده اونا " خالق شاعيري " آدي وئريلميش، 1995-جي ايلده ايسه آذربايجان خالقي نين ميللي آزادليق اوغروندا موباريزه سينده خصوصي خيدمتلرينه گؤره " ايتقلال " اوردئني ايله تلطيف ائديلميشدير. ب.واهابزادنين شعرلري اوبرازلارين کاميلليگي و اوريژينالليغي ايله سئچيلير. اونون بوتون اثرلرينده دونيايا فلسفي باخيش اساس يئر توتور. سون 30-40 ايلده آذربايجان ادبياتيندا ب.وهابزاده قدر عوموم خالق محبتي قازانميش ايکينجي بير شاعيرين آديني چکمک چتيندير. بديعي، علمي، پوبليسيستيک ياراديجيليغيني ايجتيماي-سياسي فعاليتله عوضوي صورتده علاقه لنديرن ب.وهابزاده 4 دفعه آذربايجان عالي سووئتي'ن(1980-1995)، 1 دفعه ايسه آذربايجان رئسپوبليکاسي ميللي مجليسي'نه ميلت وکيلي سئچيلميشدير (1995-2000). او، هله 60-جي ايللردن باشلايان ميللي آزادليق حرکاتي نين اؤنجوللريندن بيري اولموشدور. 1959-جو ايلده يازديغي " گولوستان " پوئماسي ايله ايکي يئره پارچالانميش آذربايجانين تاريخي فاجيعه سيني ديله گتيرميش، روس و فارس ايمپئريياسي نين پنجه سي آلتيندا اينله ين آذربايجان خالقي نين آزادليق و ايستيقلال اوغرونداکي عدالتلي موباريزه سينه قوشولموشدور. بو پوئمايا گؤره 1962-جي ايلده شاعير " ميللتچي " دامغاسي ايله آذربايجان دؤولت اونيوئرسيته سیندن چيخاريلميش، يالنيز 2 ايلدن سونرا يئرينه قايتاريلميشدير. سووئت رئژيمينده ميللي وارليغي تاپدانان، هر جور محروميتلره معروض قالان ميلتين دردلريني رمزلر و موختليف ادبي اوسوللارلا ايفاده ايتميش، ايري حجملي پوئمالاري و پيئسلرينده حاديثه لري يا تاريخه، يا دا باشقا اؤلکه لره کئچيره رک اؤز ميلتي نين دردلريني ديله گتيرميشدير. بيرباشا سووئت ديکتاتوراسيني ايفشا ائدن اثرلريني ايسه شاعير، سوويئتلر ايتتيفاقي داغيلاندان سونرا " صانديقدان سسلر " باشليغي آلتيندا نشر ائتديرميشدير. بو واختا قدر قودرتلي سؤز اوستاسي، کسکين پوبليسيست، ادبي-بديعي پروسئسين تشکيلاچيسي کيمي تانينان ب.وهابزاده سون واختلار خالقي دوشوندورن بير چوخ مثله لرده، او جومله دن اويدورما قاراباغ پروبلئمي ايله علاقه دار مساله لرده آغساققال کيمي جيددي فعاليت گؤسترير. هابئله او، آنا ديليميزين صافليغي، تميزليگي اوغروندا دايم، يورولمادان موباريزه آپارير. ب.وهابزاده نين ائوي بير نوع، ميلتين اوميد قاپيسينا دؤنموشدور. بئله کي، رئسپوبليکانين موختليف کند و رايونلاريندان هر گون اونلارلا مکتوب آلير، نئچه-نئچه شيکايتچيني ائوينده قبول ائدير، اونلاري دينله يير و ايمکان داخيلينده هر بيري نين دردينه علاج ائتمه يه چاليشير. رئسپوبليکا عالي سووئتي نين سئسسييالاريندا، ايجتيماعي-سياسي مجليسلرده، کوتلوي اينفورماسييا واسيطه لرينده کي چيخيشلاريندا او، خالق منافعيي نين اصل مودافيعه چيسي، حاقيقي وطنپرور و ايجتيماي خاديم کيمي هامي نين درين حؤرمت و محبتيني قازانميشدير. ياراديجيليغي بويو خالقين ايستک و آرزولاريني ترنم ائدن، بو آرزولارين حياتا کئچمه سينه چاليشان وطنداش شاعير اوچون خالقين منافعي اونون شخصي منافعيينه چئوريلميشدير.

www.turkarazli.blogfa.com

زندگینامه صمد بهرنگی

بالاخره فشار زندگی وادارش ساخت تا با فوج بیکارانی که راهی قفقاز و باکو بودند. عازم قفقاز شود. رفت و دیگر باز نگشت. ولی صدایش همیشه در گوش فرزندانش طنین انداز بود: « درس بخوانید تا مثل من کارگر آواره نشوید. سعی کنید حقوق بگیرید. هر چقدر کم باشد. باز بهتر است چون خاطرتان جمع است که آخر ماه پولی می گیرید.»

در چنین خانواده ای بود که صمد جان گرفت و در کنار فقر بزرگ شد. از دوران کودکی کار همدمش بود و بچه های پاپتی همیارش. با آنها در میان خاک و خل «چرنداب» تبریز رشد کرد. بعدها نیز برای آنان و هموندانشان زیست و تادم مرگ برایشان سرود زندگی و مبارزه نوشت. خود درباره زندگیش نوشته است:
« قارچ زاده نشدم بی پدر و مادر، اما مثل قارچ نمو کردم، ولی نه مثل قارچ زود از پا در آمدم. هر جا نمی بود به خود کشیدم، کسی نشد مرا آبیاری کند. من نمو کردم... مثل درخت سنجد کج و معوج و قانع به آب کم، و شدم معلم روستاهای آذربایجان. پدرم می گوید: اگر ایران را میان ایرانیان تقسیم کنید از همین بیشتر نصیب تو نمی شود...»

هیجده ساله بود که پس از اتمام دانشسرای مقدماتی به عنوان معلم راهی روستاهای آذربایجان شد. از همان ابتدا تنها یک هدف داشت؛ آگاهی بخشیدن به مردم زحمتکش و آشنا ساختن آنان با اوضاع و احوال جامعه خویش، همزمان با آن، قلمش نیز چون سلاح برایی در جهت تحقق بخشیدن به خواسته های توده مردم و نیازهایشان به کار افتاد.

نخستین نوشته اش « تلخون» بود که برداشتی است از افسانه های محلی آذربایجان. این نوشته، ابتدا با امضای «ص. قارانقوش» در « کتاب هفته» به چاپ رسید. بعد از تعطیل این نشریه، مقالاتی از صمد بهرنگی در روزنامه « مهد آزادی» تبریز و چندین نشریه دیگر به چاپ رسید. امضاهای صمد در این مقالات، گوناگون است. ولی محتوا دریافت کلی نشان دهنده راهی است که او در پیش گرفته بود . در عین حال در یک فصل مشترک نیز به هم پیوند می خورند: یعنی غلیان و خروش محتوای آنها از زندگی مردم ساده و عامی که در پائین ترین طبقه جامعه جای می گیرند. صمد بعدها نیز در تمامی نوشته هایش ( چه در قصه، چه در تحلیل و بررسی و چه در ترجمه) همین محتوا را دنبال کرد و با الهام از توده، برای توده نوشت. بیشتر قصه ها و ترانه ها را از روستائیان می شنید و پادداشت می کرد.

ناهمگن بودن نحوه آموزش نظام پیشین با شرایط زندگی روستائیان به طور اعم و روستائیان آذربایجان به طور اخص صمد بهرنگی را وادار به نوشتن سلسه مقالاتی ساخت که بعدها با عنوان « کندو کاو در مسائل تربیتی ایران» به چاپ رسید. در این زمینه از زبان صمد می خوانیم:

« از دانشسرا که درآمدم و به روستا رفتم یکباره دریافتم که تمام تعلیمات مربیان دانشسرا کشک بوده است و همه اش را به باد فراموشی سپردم و فهمیدم که باید خودم برای خودم فوت و فن معلمی را پیدا کنم و چنین نیز کردم.»

این کتاب نیز سرنوشتی مشابه با سرنوشت دیگر کتاب ها ارزشمند آن زمان داشت. معیارهای حاکم امپریالیستی مانع از آن بود که میدانی برای عرصه این قبیل اندیشه ها و پیشنهاد های سازنده بوجود آورد. به همین دلیل مسئله شد و به بایگانی رفت.

صمد ضمن تدریس در روستا، کلاس ششم متوسطه را به پایان رسانید و وارد دانشکده ادبیات در رشته زبان انگلیسی تبریز شد. همچنین ترکی استانبولی آموخت، ولی هیچوقت حاضر نشد برای همیشه در شهر بماند. مجددا به روستا بازگشت و کار تدریس روستائیان محروم، را از سر گرفت. هم زمان با آن، نقد و مقاله نوشت. برای کودکان قصه نوشت. کتاب ترجمه کرد. فولکلورهای آذربایجان را جمع آوری کرد و زبان آذری را به ردیف کشید و برایش دستور نوشت. کتاب الفبایی هم آماده ساخت که روش تازه ای بود در جهت آموزش زبان فارسی به کودکان روستائی آذربایجان. قصه هایش را فقط برای کودکان می نوشت آن هم نه کودکان «اطو کشیده» و « عزیزدردانه»، بلکه مخاطب او همواره کودکانی بودند که محرومیت و فقر با گوشت و استخوانشان عجین شده است. قصه های صمد در محتوا ضمن بهره گیری از تمثیل و استعاره از زبانی ساده و روان برخوردار است. شخصیت های اصلی، همه در طبقه محروم جامعه ریشه دارند و تنفر صمد بهرنگی به نظام طبقاتی رژیم وابسته در لابلای جملات آثارش به وضوح محسوس است.

قصد نویسنده اندرزگوئی به کودکان نیست و سعی ندارد از آنان موجودی مطیع و توسری خور بار آورد، بلکه او یاد می دهد که علیه زورگو و ستمگر باید شورید و از اطاعتش شانه خالی کرد. در عین حال آموزش از خود گذشتگی، فداکاری، نادیده گرفتن منافع شخصی را فراموش نمی کند. بهرنگی هدفش این بود که کودکانی اندیشمند بار آورد تا جامعه ای اندیشمند بسازند. با شاگردانش رابطه ای دوستانه داشت و به راستی به آنها عشق می ورزید. به هر روستائی که می رفت کتابخانه ای درست می کرد و شاگردانش را به مطالعه عادت می داد. با پای پیاده در روستاها می گشت و برای روستائیان کتاب می برد. توصیه می کرد حتما کتاب های خوب را بخوانند. بعد درباره کتاب ها با آنها به بحث می نشست و حتی اگر این فرصت را به دست نمی آورد برایشان نامه می نوشت و طی آن با زبانی بسیار ساده، کتابها را بررسی می کرد.

همین روشنگری ها خود کافی بود تا خشم و وحشت رژیم فاسد شاه برانگیخته شود. ابتدا صمد بهرنگی را در تنگناهای بوروکراسی اداره فرهنگ قرار دادند: جریمه اش کردند. تبعیدش کردند. توبیخ اش نمودند و... ولی هیچکدام در روحیه استوار این شیقته واقعی مردم تزلزلی به وجود نیاورد. نگاه کنیم به نامه ای که برای برادرش اسد نوشته و در آن با بی اعتنایی به روش بوروکراتهای فرهنگی پوزخند زده است:

« مرا از آذر شهر به گاوگان فرستادند، 240 تومن از حقوقم کسر کردند که چرا در امور مسخره اداری دخالت کرده بودم. به محض اینکه به گاوگان رسیدم شروع به کار کردم. مثل یک گاو پر کار درس دادم. بعضی ها تعجب میکردند که چرا با این همه ظلمی که بهت رسیده، باز هم جانفشانی میکنی، این آدم ها فقط نوک بینی شان را میدیدند، نه یک قدم آن دورتر را. خودم را به گاوگان عادت دادم و بی اعتنا کار کردم ... سعی کن بی اعتنا باشی. اما نه اینکه کار نکنی و بیکاره باشی. ها! غرض رفتن است نه رسیدن. زندگی کلاف سردرگمی است. به هیچ جا راه نمی برد. اما نباید ایستاد. این که می دانیم نخواهیم رسید: نباید ایستاد . وقتی هم که مردیم، مردیم به درک!»

و به راستی که صمد هیچگاه نایستاد. وحشت نکرد از اینکه به آنچه می خواست ، نرسد. چراکه زندگی را «بی اهمیت» و « کلاف سردرگمی» می دانست. رفت، رفت و رفت تا ماهی سیاه کوچولوی خود را دنبال کند . و جلادان رژیم شاه با گستردن دام در بستر راهش، او را به «ارسی» فرستادند که ماهی سیاه کوچولو و دیگر «ماهیان» رفته بودند. غافل از اینکه صمد و صمدها با پیوستن به ارس، به هدفشان رسیده بودند. چه او و امثالش در موج های ارس پیچیدند، خروشیدند. به طغیان بدل گشتند. همچون سیل خروشانی در سراسر ایران جاری شدند و ستون امپریالیزم حتی برای یک مقطع بسیار کوتاه هم که شده به لرزه در آورند، در هم شکستند و خرد کردند.
یادشان گرامی باد

پروین اعتصامی

پروين اعتصامي، اين بزرگ بانوي شعر معاصر ايران, زاده و پرورده شهر هنرپرور تبريز است
پروين در 25 اسفند ماه 1285 شمسي، در يك خانواده اصيل آذربايجاني در محله ششگلان تبريز پا به عرصه وجود گذاشت.......

ادامه نوشته

عاصم اردبیلی کیست؟

صالح عاصم كفاش معروف به پرويز كه در شعر (عاصم)تخلص ميكند روز13/ديماه/1320 در محله ئ قديمي جمعه مسجد اردبيل درخانهء پدر بزرگ فقيدش شادروان غلام عسگر عاصم كفاش –كه از خادمين دربار حسيني و شاعري دلسوخته و بي تكلف بوده -قدم به جهان هستي گذاشت.پدر مرحومش اسمعلي داراي ذوق ادبي بود ودر راستهء كفاشان بازار اردبيل به كفاشي اشتغال داشت.

صالح عاصم  تحصيلات ابتدايي را در دبيرستان سنايي واقع در كوچهءحسن آباد وتحصيلات متوسته را در دبيرستان پهلوي و صفوي به پايان رسانيد. پس از انجام خدمت وظيفه وارد تربيت معلم تبريز شد و پس از گذراندن دورهء آموزشي يكساله به زادگاه خود بازگشت تا به عنوان معلم استخدام شود ودر دبيرستانهاي اردبيل به تدريس پرداخت .وي در سال1353 به دانشسراي عالي تهران راه يافت ودر رشتهء زبان وادبيات زبان انگليسي بهاخذ مدرك ليسانس نائل گرديد. عاصم كه درسال 1343 ازدواج نموده داراي سه فرزند به نامهاي داور و داريوش و رامين ميباشد كه دريغا شمع حيات دومين فرزندش در زمستان سال 1376 به خاموشي گرائيد وروح شاعر را براي هميشه داغدار كرد. عاصم در اين ماتم شعر سوز ناكي دارد كه بيتي از آن نقل مي شود:

منه بير داغ دادين‌، اسفند آيي،داديري فلك

تابيلم سينه ي زينب ده كي آمار نه دير

عاصم ،علاوه بر مهارت در مراثي غزلهاي اجتماعي و چار پاره هاي هجايي،منظومه هاي  شيوايي به صورت بحر طويل دارد كه از آن جمله مي توان به قطعهء سوري(جهنمده بيتن گول)وشيخ محمد(ايكينجي بهلول)اشاره كرد.

آثار چاپ شده از اين شاعر عبارتند از:

1.قانلي سحر 1373

2.يارالي دورنا1377

3.نيسگيللي گولوشلر1382

عاصم در حال حاضر عضو انجمنهاي ادبي شعراي آل محمد(ص) وحافظ ونيز انجمن شعر وادب اردبيل مي باشد.

ودر غالب مراسم ملي مذهبي فعالانه شركت مي كند و سرودهاي خود را به سمع علاقه مندان ميرساند.

با نقل يك بند از تركيب بندهاي عاصم اين ترجمهء حال را به پايان مي بريم:

وفا سيز دهريدير (عاصم) وفا سيزدان وفا اومما

خزان تاراج ائدن گلزاردن،روح صفا اومما

كئچين درديله، ناكس دن شفا اومما،دوا اومما

كي ذلت عشقي دانماق دور حسينون جان نثاريند